31 MAYIS 2020 PAZAR

Hüseyin Yağmur

ATATÜRK'ÜN KARİYER HEDEFLERİ VE 19 MAYIS 1919

Hüseyin Yağmur

Dün mahalle mektebimizin okul müdürünün 19 Mayıs 1919 ile ilgili çocuklara nutuk irad ettiğini duyunca her şeyi yeniden hatırlayıverdim.

Mahalle mektebinin müdürü, resmi ezberlerden 19 Mayıs 1919'un önemini bir kez daha öğrencilere anlatıyordu.

Halbuki 19 Mayıs 1919, Atatürk'ün Kariyer hedefleri arasında bir ara duraktır.

Bu yüzden her şeyi 19 Mayıs ile başlatmak hem tarihi hem sosyolojik açıdan derin bir yanılsamadır.

Atatürk'ün o yıllardaki Kariyer Hedeflerini sırasıyla anlatalım:

Atatürk'ün saraya damat olma girişimi: Mustafa Kemal Paşa, Osmanoğulları'nın son hükümdarı Sultan Vahideddin'in küçük kızı Sabiha Sultan'la evlenmek istedi. Böylece daha önce Naciye Sultan ile evlenen Enver Paşa'nın yerini o alabilecekti.

Atatürk'ün 1918 yılında Sadrazam İzzet Paşa'ya bir telgraf çekmesi: Atatürk, Filistin Ordularının feshi dönüşü Adana'nın Bahçe Kasabasından, o sırada hükümeti kurmakla görevlendirilmiş Sadrazam Ahmet İzzet Paşa'ya bir telgraf çekmesi ve kendisinin harbiye Nazırı yapılmasını önermesi.

Daha sonra bu mesele bahis mevzuu olduğu zaman aynen şöyle demişti: “O zaman ben hükümette bulunsaydım muhakkak, memleketin sürüklendiği bu karışıklıkların önüne geçerdim. Ahmet İzzet Paşa'dan kuracağı kabinede bana Harbiye Nezareti'ni isteyişimi, mevki ve hırs aşkına yorumladılar. Hâlbuki ben adamlarımızı biliyorum. Cesaret gösterecek kimseler değillerdi. O sıralarda yapılması gereken hizmeti yetkilerimle ben yapabilirdim. Eğer o kabinede bulunsaydım, hükümet padişahın keyif ve iradesiyle defolup gitmezdi. Direnirdim, bütün gücümle, gerekirse tahtını padişahın başına geçirirdim.”

Atatürk bu kariyer hedefinin bazı kişiler tarafından ‘makam ve mevki hırsı' olarak algılandığını söylüyor. Belki de bundan dolayı Nutuk'ta kendisine bu görevi vermeyen Ahmet İzzet Paşayı ağır bir şeklide eleştiriyor.

Atatürk'ün işgal altındaki İstanbul'da bir gazeteci aracılığı ile dönemin İngiliz istihbarat Albayına bir haber gönderip, Anadolu'daki bölge valiliklerinden birine talip olması:

Price'nın “Ekstra-special Correspondant” Adlı Kitabındaki İddiası (1957). Price, “Çok Özel Gazeteci” adlı bir kitap yazmış ve kitabında Atatürk''ün 1918'deki görüşmede kendisine, “Eğer İngilizler Anadolu için sorumluluk kabul edecek olurlarsa, İngiltere yönetiminde bulunan tecrübeli Türk valileriyle çalışmak gereğini duyacaklardır. Böyle bir yetki çerçevesinde hizmetlerimi sunabileceğim uygun bir yerin mevcut olup olamayacağını bilmek isterim” dediğini iddia etmiştir.

Price, ayrıca Atatürk'ün böyle bir göreve istekli olduğunu, kendisinin bu öneriyi İngiliz askeri istihbaratından Albay Hoywood'a bildirdiğini, ancak İngilizlerin bu öneriye o sırada fazla önem vermediğini ileri sürmüştür

Atatürk'ün Kazım Karabekir'in ‘Kurtuluş Anadolu'dadır. Anadolu'ya gidelim ve bir Kurtuluş Savaşı başlatalım' fikrine direnmesi.

Atatürk'ün Sadrazam Damat Ferit ve onun İçişleri Bakanı Mehmet Ali Bey ile görüşüp Anadolu'ya bir görevle çıkma konusunda ikna olması.

İçişleri Bakanlığından örtülü ödenekten para alarak 19 Mayıs 1919 günü Atatürk'ün İngiliz Donanmasının kontrolü altındaki Boğaz'dan 20 kişilik maiyetiyle geçmesi ve Bandırma Vapuru ile Samsun'a çıkması.

Aradan yıllar geçer. Atatürk bir Mayıs ayında arkadaşlarına “19 Mayıs'ta ne yapmıştık?” diye sorar. Kimse hatırlamaz. Atatürk, “Samsun'a çıkmıştık. Bundan sonra bu tarihi bayram olarak kutlayalım” der.

1935 yılında İstanbul ve Samsun'da başlayan ayrı anmalar, 1938 yılından itibaren ülke sathında 19 Mayıs Gençlik ve Spor Bayramı olarak kutlanılmaya başlanır.

12 Eylül Darbecileri bu bayramın adını ‘Atatürk'ü Anma Gençlik ve Spor Bayramı' olarak değiştirmişlerdi.

İşte bugünlerde kutladığımız 19 Mayıs'ın evveliyatı kısaca böyledir.

Mahalle Mektebi Müdürümüzün bilgi ve dikkatine sunulur!

HÜSEYİN YAĞMUR - TERCÜMEİHÂL

Yakın tarih ve siyaset araştırmacısı, yazar

HÜSEYİN YAĞMUR DİĞER YAZILARI

Yorum Yaz

  796500

-