20 EYLÜL 2020 PAZAR

Hüseyin Yağmur

BABİL’İ HALA DÜNYANIN MERKEZİ Mİ SANIYORSUNUZ?

Hüseyin Yağmur

Geçtiğimiz hafta Prof. Dr. Afet İnan tarafından kaleme alınmış 'Piri Reis'in Hayatı ve Eserleri' isimli eserini okudum.

Piri Reis başarılı bir Osmanlı Amirali olması kadar 'Kitab-ı Bahriye' isimli Denizcilik Kılavuzunu yazmış ve Amerika Kıtası'nın da bilinen ilk haritasını çizmiş önemli bir şahıs.

Piri Reis'in ABD ve Dünya haritasının önemli bir özelliği var. Harita bugünkü verilerle birebir örtüşüyor. Piri Reis bildiği, gördüğü yerleri çizmiş, bilmediği yerleri ise boş bırakmış.

 Kitapta ilgi çeken bir husus daha var. Başka şahıslar da dünya haritası çizmişler.

Mesela MÖ. VII Yüzyılda Mezopotamya'da çizilen haritada Babil dünyanın merkezi gösterilmiş.

Babil'i dünyanın merkezi gösteren harita bugünden olaya bakınca ne kadar komik bir yaklaşım geliyor değil mi? Bugün kendini dünyanın merkezi olarak gören insanların, kurumların ve ülkelerin ne kadar komik durumda olduğunu anlamak için aradan yüzyıllar geçmesine gerek var mı?

MÖ V. Yüzyılda Miletoslu Hekateos da bir dünya haritası çizmiş. Dünya ona göre Afrika, Avrupa, Anadolu'dan ibaret.

Enetosthenes'in MÖ. II. Yüzyılda, Ptolemaios'un çizdiği dünya haritası da Afrika, Asya, Avrupa'yı kapsıyor denecek boyutta.1507'de yapılmış ilk dünya haritası Waldesemüller'e ait. Glareanus tarafından yapılmış harita ise 1510 tarihini taşıyor.

Geçtiğimiz günlerde yine coğrafya ile ilgili bir belgesel izledim. Bu belgeselde yapılan diğer bütün gerçek ölçümlerin yok sayılarak Avrupa'yı dünyanın merkezi gösteren haritanın şu anda bilimsel olarak kabul gördüğünü, aslında Avrupa'nın dünyanın merkezinde yer almadığı anlatılıyordu.

Buradan çıkan mesajlardan biri de şu: Bulduğunuz doğru, önemli bir gerçeğin bir parçası olabilir. Ama onu gerçeğin tam kendisi sanmanız ve böyle bir iddia içine girmeniz sizi komik duruma düşürmekten başka işe yaramaz.

Bu gerçek gezegenler konusunda da böyle. İlkokul kitaplarında okuduğumuz güneş sistemi o günden bugüne çok değişti. Çünkü her gün yeni keşifler yapılıyor.1995 yılından bu yana Güneş sistemi dışında bulunan gezegenlerin sayısı 416'ya yükseldi.

Mesela   geçtiğimiz yıllarda Güneş sistemi dışında 'yaşamaya uygun olabilecek' ilk gezegen keşfedildi. Dünya'dan 20.5 ışık yılı uzaktaki   gezegenin yarıçapının, dünyadan 1.5 kat büyük olduğunu hesaplayan astronomlara göre, gezegenin yüzeyi karalar ve denizlerle kaplı.

Amerikalı astronomlar tarafından keşfedilen ve Güneş sistemi dışında en küçük ikinci gezegeni olan bir başka gezegen Dünya'dan yaklaşık 80 ışık yılı uzakta.

Dünya'ya yaklaşık 500 ışık yılı uzaklıkta olan bir başka gezegen Güneş sistemi dışında, güneşe çok benzeyen bir yıldızın etrafında dönüyor.

Jüpiter'in 8 katı büyüklüğünde olan bir başka  gezegenin sıcaklığı da Jüpiter'den yüksek. Bilim adamları, gezegenin yörüngesinde bulunduğu yıldızın güneşe çok benzediğini, ancak çok daha genç olduğunu belirtti.

Harvard-Smithsonian Astrofizik Merkezi astronomları tarafından eski yeryüzü teleskopları kullanarak keşfedilen yeni gezegen dünyadan 40 ışık yılı uzakta.

Bu bilgiler de gösteriyor ki hiç kimse mevcut bilgilerini gerçeğin kendisi zannetmemeli. Çünkü bildiğimiz ve bulduğumuz gerçek, keşfedebilme yeteneğine sahip bazı kişi ve aletler sayesinde sürekli yenileniyor ve değişiyor.

Bu anlamda son örnek Satürn'den…İnsanlık Satürn isimli gezegenin yıllarca 7 halkası olduğunu zannederken Satürn'ün aslında bir halkası daha ortaya çıktı. NASA, Satürn'ün etrafında şimdiye kadar görülmemiş büyüklükte bir halka tespit etti. Buz ve toz parçacıklarından oluşan halkanın, Satürn sisteminin en dışında bulunduğu ve yörüngesinin gezegenin ana halkasının düzlemine 27 derece eğimli olduğu belirtildi. Son halka keşfedilmeden önce Satürn'ün 7 halkası bulunduğu biliniyordu.

Bütün bu örnekler yaşadığımız dünyanın sürekli maddi ve manevi anlamda yeni keşiflere açık olduğunu, hiç kimsenin bildiği doğruyu, tek doğru olarak sanmaması, kendisini Babilliler gibi dünyanın merkezi olarak görmemesi gerektiğine işaret ediyor.

 

HÜSEYİN YAĞMUR - TERCÜMEİHÂL

Yakın tarih ve siyaset araştırmacısı, yazar

HÜSEYİN YAĞMUR DİĞER YAZILARI

Yorum Yaz

  515772

-