22 OCAK 2020 ÇARŞAMBA

Ayşe Yıldız

DİN FELSEFE VE HİKMET

Ayşe Yıldız

Eskiden beri İslam kültüründe felsefe yerine kullanılan "hikmet" terimi günlük kullanım alanında:

  1. Bilgelik
  2. Allah'ın yaratma gayesi
  3. Gizli sebep
  4. Öğüt verici söz
  5. Eski dilde fizik ve eski dilde felsefe anlamına gelir.

Fıkıhta ise bilmek ve anlamak anlamında kullanılmıştır.

 İslam felsefesinde hikmet karşılığını filozoflara hükema diyerek karşılık bulmuştur. Kindi El-Harizmi, Şehristani, Amiri gibi âlim ve mütefekkirler felsefeyi hikmetin kendisi değil hikmetin sergisi ve hikmetin talebi ve araştırılması olarak anlamışlardır.

 Farabi, Allah'ın hem âlim hem hâkim olduğunu belirten hikmeti en üstün ilimle en yüce şeyleri akıl etmek şeklinde tanımlar.

 İbni Sina'ya göre gerçek anlamda hikmet metafiziktir. En üstün malumu en üstün bilgisi, en doğru ve en kesin bilgi, varlıkların ilk sebeplerinin bilgisi metafizik hikmet tanımlarıdır.

 Hikmet: insani gücün el verdiği oranda, insani nefsin kavramları, tasavvur etmek, kurumsal ve maddi doğruları tedarik ederek incelemektir. İbni Heysem'e göre hikmet bütün olguları bilmek yararlı bütün eylemleri yapmaktır.

 İnsan, hayvanlardan farklı akıllı bir varlık olarak mutluluğu talep eder.

Hikmetin kavranması mutluluğun kendisidir. Hikmetsiz insan eksik insandır. Hikmetli olan kendini gerçekleştirmiş ve öteki canlılardan ayrılmış demektir.

 Bu gün felsefe, hayata karşı takınılan objektif bir tavır iken hikmet, insanın iç dünyasını aydınlatan bir bilgi türüdür. Felsefe nedenselliğe ve analize dayanırken hikmet sezgi ile alakalıdır.

 Hikmet kavramı aynı zamanda tasavvuf, hadis, fıkıh ve İslam felsefelerinin ana kavramlarındandır. Sadece literal anlamda kendi içlerinde farkı anlamlar kazanmıştır.

 Tasavvufla hikmet, mistik bir yaklaşımla kerametin elde edilmesi haber ve çaba hadis ve fıkıh usullerinin hikmet Allah tarafından peygamberlere bahş edilmiş bir nitelik olduğu öne sürülerek peygamberlerin sünnetinin dayanağı olduğu iddia edilmiştir.

 Kur'anda hâkim sıfatı insana göre kullanılmayıp Allah ve kur an için kullanılmıştır. Nur suresi 18. ayette hâkim, Allah'ın ilmi olarak kullanılmıştır. İnsana nispet edilince hâkim hikmetli bilgili kimse anlamına delalet eder.

 Hâkim sıfatı kuranda bizatihi kuranın kendisi içinde kullanılmıştır. Hud suresi 1. ayet, Ali İmran 58 ayet, 

 Allah'ın kelamının hâkim oluşu o kelamın sahibinin mutlak ve tek hüküm koyucu olduğunu gösterir. Akla gelebilecek soru ise insanın hikmet sahibi oluşunu nasıl anlamamız gerektiğidir. Hikmetin insan yönüne ait tarafı Allah'ın hükmünü arayıp bulması, gayesini ortaya çıkararak hakikati yerli yerine teslim etmesidir.

 Sonuç itibariyle hikmet varlık düzeyinde her şeyi yerli yerine koyup eşyanın hakikatine ermektir. Doğusunu hâkim olan Allah bilir.

AYŞE YILDIZ - TERCÜMEİHÂL

AYŞE YILDIZ DİĞER YAZILARI

Yorum Yaz

  958499

-