15 ARALIK 2019 PAZAR

DİYARBAKIR ULU CAMİ

Diyarbakır Ulu Camii, Diyarbakır Kalesi'nin surları üzerinde Harput Kapısı ile Mardin Kapısı'nı birleştiren eksenin batısında yer alan cami.


DİYARBAKIR ULU CAMİ

Diyarbakır Ulu Camii'nin duvarlarında ise Cami ile şöyle bilgiler verilmektedir:

"Amid'in 639 yılında İslam dünyasının eline geçmesiyle şehrin en büyük kilisesi olan Mar Toma Kilisesi (Katedral) Ulu Camiye dönüştürülmüştür. Eserin kilise olarak kullanılmasından önce Pagan Dönemine ait putperest mekânı da olduğu bilinmektedir. Anadolu'nun en eski camilerinden biri olarak kabul edilen Ulu Cami, İslam dünyasının 5. Harem-i Şerifi (Mukaddes Mabet) olarak kabul edilmektedir. Cami'nin dört ayrı cephesi Müslümanlığın dört ana mezhebine ayrılmıştır. Günümüzde de Hanefiler ve Şafiiler iki ayrı mekânda ibadetlerini sürdürmektedir. Tarihinde deprem ve yangına da maruz kalan Ulu Cami, değişik dönemlerde onarılmış ve her onarımında da yeni yapılar eklenerek bugünkü şeklini almıştır."

Anadolu'nun en eski camisidir. 639 yılında Diyarbakır'a egemen olan Müslüman Araplar tarafından şehrin merkezindeki en büyük mabedin (Martoma Kilisesi) camiye çevrilmesiyle oluşturulmuştur. Daha sonra 1091 yılında Büyük Selçuklu Hükümdarı Melikşah'ın buyruğu ile büyük bir onarım gördüğünü, değişik dönemlerde birçok kez onarım ve eklentilerle bugünkü şeklini aldığını kitabelerinden öğrenmekteyiz. 1115 yılında geçirdiği yangın ve deprem sonucu içerisindeki kemerler sütunlar bezemeli taşlar hepsi yıkılmıştır. Dışarıda bulunan mermer taşları bu tarihten sonra yayılmıştır. Erken İslam döneminin ünlü Şam Emeviye Cami'nin (benzerliklerden dolayı) Anadolu'ya yansıması olarak yorumlanan Diyarbakır Ulu Camii, İslam aleminin 5. Harem-i Şerifi olarak kabul edilmektedir. Ayrıca Camide sibernetiğin babası olarak kabul edilen ünlü bilgin El Cezeri'nin yaptığı güneş saati bulunmaktadır.

Ortadaki büyük avlunun doğu ve batısında yer alan maksureleri, güneyinde Hanifiler Cami, kuzeyindeki Şafiiler Camii ve Mesudiye Medresesi ve Caminin batı girişinin hemen yakınındaki Zinciriye Medresesi ile dinsel ve kültürel yapıları bir araya getiren bir yapılar grubu niteliğindedir. Zinciriye medresesinde El Cezeri (İmam Cezeri) ilk olarak ders vermiştir. Medresenin kapılarının küçük olma nedeninin içerisinde büyük âlimler olduğundan odaya girerken eğilerek girilsin Ulu Cami'nin avlu cephelerinde farklı dönemlere ait Mimari bezekler, kabartma ve yazıtlar büyük bir uyum içerisinde yerleştirilmişlerdir.

Yorum Yaz

  979614

-