24 AĞUSTOS 2017 PERŞEMBE

DRON DEVRİMİ

Dron devri başlıyor. Şu sıralar haberlerde kısmen duymaya başladık. Atatürk havalimanında havada uçarak yolcu uçaklarını engelleyenler şimdiden tehlike yaratmaya başladılar.

30 Ağustos törenlerinde Anıtkabir'de güvenlik kuvvetleri TRT'nin çekim yapan dronunu indirmeye kalktı. Turkcell'in dron kullanarak üçüncü boğaz köprüsünde cep telefonu çekim alanlarını test ettiğini yeni okuduk. Bunları yaklaşan dron tsunamisinin öncüleri diye görebiliriz.

Dron insansız hava araçları klasmanının en farklı üyesi olarak şu anda irili ufaklı olarak ticarileştirilmeye çalışılan ve sayısız uygulamaya fayda sağlayabilecek bir araç olarak kendini göstermektedir. Bu zamana kadar büyük çapta dronlar geniş sabit kanatlı İHA (İnsansız Hava Araçları) diye tanımlanarak hali hazırda kullanılmaktadır. 

Daha çok askeri amaçlarla kullanılan bu geniş kanatlı dronlara örnek ABD yapımı Global Hawk, Predator ve İsrail yapımı Heron verilebilir, yerli teknoloji olarak da ANKA, Vestel, Bayraktar gibi eşlenikleri vardır. Bunlar bilgi toplar, tuzak kurar veya savaşır. Fiyatları  10 bin dolardan başlar 10 milyon dolara kadar uzanır. Ama az kalemde alınır.

Ticari alanda ise küçük, genellikle dört pervaneli quadcopter denilen modellerinin uygulama alanı hayal gücü ile sınırlıdır. Fiyatları 1000 dolardan başlar 1 dolara kadar inebilir. Adet sayısı milyonlardır.

Geniş kanat İHA'dan dört pervaneli dron'a geçiş 1980'li yıllardaki anabilgisayardan (mainframe) kişisel bilgisayara geçiş gibidir. Kişisel bilgisayara geçilince birden işletim sistemine ihtiyaç duyuldu çünkü evlerin içinde birden farklı uygulamayı çalıştıracak bilgisayarların ancak bir iş modeli olabilirdi. Ve bu kişisel bilgisayar ile gelen işletim sistemi ile yüzbinlerce yazılımın ortaya çıktığı bir ekosistem doğdu.

Aynı geçiş sadece konuşma yapan cep telefonlarından Apple ve Google'ın ortaya getirdiği uygulama pazarları ile de gerçekleşti. Şimdide milyonlarca uygulamayı ortaya çıkaracak bir dron kullanımının eşiğindeyiz. Her uygulama farklı bir yazılım demek ve bunların ortak noktaları bir dron işletim sistemi olarak ortaya çıkacaktır.

Bu devrimin üç bacağı vardır. Birincisi girişimcilik ile bulunacak uygulama alanı ve geliştirme, diğeri uygulama alanlarının düzenleneceği hukuk ve üçüncüsü ise politik bakış açısıdır. Bir şekilde bu teknolojinin yaşantıyı değiştireceği konusunda herkes hemfikirdir. Fakir ülkeleri geri kalan dünyaya hızlıca bağlayabilir. Çoğu yerde yaratıcılığı da artırabilir.

Bazı noktalarda ise dengeleri bozucu politik hareketlere de neden olabilir. Bu yönden dronların yaratacağı dünyanın gelecek yirmi veya elli yılda  politik, ekonomik, sosyal, güvenlik, çevresel ve hukuki çerçevelerini şimdiden düşünmek gerekir.

Dronların özelliği alçak yüksekliklerde uçabilmeleridir. Bu tip irtifada uçabilen insanlı veya insansız araç yoktur. Bu onların nokta atışı yapabilmelerini sağlar. Örneğin gelecek on yılda tarım uygulamalarında dronları görüyor olacağız. Dronlar keşif, gübreleme, tohumlama ve tozlama yaparak tarımsal verimi artıracaktır.

Tarımsal kayıpların önüne geçmek için kameralı dronlar ürünlerdeki hastalıklı bölgeleri bularak verimsizliğe engel olacaktır. Hatta sadece hastalıklı bölgeye lokal ilaçlama yapabilecektir.

Tarım alanlarının lokal fotosentez yapışları kayıt altına alınacaktır. Aynı şekilde traktörün giremeyeceği yamaçlarda ekim ve ağaçlandırmak için dronlar geliştirilmektedir. Bunun yanında hayvancılıkta hayvan saymak, yönlendirmek ve korumak için kullanılması düşünülmektedir.

Tarımın ve hayvancılığın yanında yabani hayatın korunması ve takibi için dronlar kullanılacaktır. Vahşi hayvanların yaşamları, dağılımları, hareketleri gözlenecek, yumurtladıkları alanlardan tutun avcılara kadar her şey dronların gözetimine verilecektir.

E-ticarette Amazon dünyada tek olmak üzere maliyet kalemlerini gittikçe daha da kısıyor. Bir taraftan tedarikçileri sıkıştırarak marjları düşürürken diğer taraftan kendi dağıtım hatlarını oluşturmak için kargo şirketlerini bypass etmek için kendi dronlarını geliştirdi.  

Böylece satın alınan bir malı bir saat içinde kapıya getiriyor olacak. Neden bunu hedeflediler diye sorarsak Amazon'un sattığı malların yüzde 86'sının ağırlığının 2.5 kilonun altında olduğu görülmektedir.

Bu ağırlık örneğin UPS taşıma şirketinin taşımalarının yüzde 75'ine tekabül etmektedir. Yani 3 milyona yakın kutu dronlar tarafından taşınabilir gözüküyor. Bunlar gerçekleşirse  yollardaki araç sayısı azalacak ve bunun artçı yararlarının ekonomiyi nasıl değiştireceğini göreceğiz. Buna eş değer olarak  kazazedelere ilk yardım konusunda da bir dron gönderilmesi düşünülmektedir. 2013 yılında bu tip bir dron Kanada'da bir kazada kullanılmıştır. 

ABD her kasırga ile beraber ortalama 1.8 milyar dolar zarar görmektedir. Örneğin Katrina Kasırgasının zararı 2011 yılında 145 milyar dolar olmuştur ve ortalamayı 9 milyar dolara çıkarmıştır.

Kasırgaların başlangıcını görmek için NASA ve ABD savunma sanayi dronları kullanmayı amaçlamıştır. Bu deney için 30 milyon dolar ayırdılar ve 17 km ötesine uçabilecek ve havada 30 saatten fazla kalacak dronlar için 35 metre kanat açıklığı düşünüyorlar. Bir anlamda bu dronlar kasırganın başlangıcını gözlemleyerek ilerleyişini ölçecek ve tahminleri daha doğru hale getirerek maliyeti azaltacaktır.

Aynı işi daha ucuz dronlarla yapmaya çalışan araştırmalar da vardır. Örneğin Florida Üniversitesi 10cm'lik uçan cihazları kullanmayı ve uçma enerjilerini de oluşan hava akımlarıyla toplamayı amaçlamaktadır. Sıcaklık, basınç, nem ve lokasyon bilgilerini toplayarak  kasırgaların iskeletini çıkarmayı amaçlamışlardır.

Haritacılık sektörü şimdi dronlar ile üç boyutlu hale gelmektedir. Parrot firmasının dronları ile örneğin lokal bölgelerde uydulardan otuz kat fazla çözünürlükte üç boyutlu haritalar oluşturulabilecektir. Belki Nuh'un gemisini Ağrı dağında bulabileceğiz.

Bunun yanında konserlerde kişi sayısını bulmak, film yapımcılarının bu zamana kadar yerdeki kameralarla yapamadıkları çekimleri yapması, emlakçıların evleri görüntülemesi yanında artık turist rehber olarak kullanılması gündemdedir.

Örneğin MIT üniversitesi bunu kampüs tanıtımı için gerçekleştirmiştir.  Yakında, her polis arabasının üzerinde gereğinde havalandırmak üzere bir dron bekleyebiliriz hatta her askerin sırtında bir dron askerin havadaki gözü olacaktır. Bütün sınırlarımız, karakollarımız dronlarla korunacak ve gözetim altına alacaktır.

2020 yılına kadar bu teknolojiye 11.4 milyar dolar yatırım yapılacağı tahmin edilmektedir. 2020 yılında ise ABD'de 7500'e yakın uçan cismi her gün havada görüyor olacağız. Yani sokağa çıktığımızda havada uçan cisimleri görmek şaşırtıcı gelmeyecek. Her geçen gün gökyüzü daha da kalabalıklaşacak.

Nasıl buraya geldik de bu tip dronları neredeyse evde yapar olabiliyoruz. Bunu sağlayan bir devinim elbette üç boyutlu yazıcılar ama bunun yanında entegre devrelerdeki işlemci hızı son otuz yılda ortalama yüzde kırk arttı.

Bunun yanında son beş yılda pil teknolojisi her yıl yüzde sekiz daha fazla enerjiyi birim alanda saklamaya başardı. Buna ek olarak da fiyatlar her yıl yüzde yirmi düştü.

GPS teknolojisindeki lokasyon belirleme son otuz üç yıldır her sene yüzde yirmi iyileşti. İşlemciler de aynı şekilde her sene yüzde otuz altı daha hızlı hale geldi ve aynı anda da fiyatları her sene yüzde elli düştü.

Uçuş kontrol cihazları, jiroskop'un (yatay gözler) da küçültülüp entegre devre yapılmasıyla son dört yılda her sene yüzde otuz daha ucuzlaştı. Burada jiroskop teknolojisinin cep telefonlarında kullanılarak fiyatının ölçek ekonomisinden ucuzlatılması da önemlidir.  

Görüldüğü gibi havaya göndereceğimiz dronların donanımının fiyatı erimektedir.

Burada uygulama alanlarına göre farklılık gösterecek yazılım pazarında ise büyük açık vardır. Her dron donanımını toplayan farklı bir yazılım geliştirerek bu dronları gözüne kestirdiği bir pazara hazırlayabilir. 

Örneğin Google'dan ayrılan bir ekip Nixie dron bilezik yapmak için yola çıktılar. Kola takılan bileziği açınca havada asılı kalabilen bir dron'un kamerası ile fotoğraf çekebiliyorsunuz.

Bunun yanında sırt çantasından bırakınca sizin yukarıdan resminizi çekip tekrar elinize gelecek akıl koyulmuş başka bir dronu Kickstarter'da satmaya başladılar bile. Angel.co adlı melek yatırım ağında şimdiden 207 dron filiz şirketi (startup), 1559 melek yatırımcı ve 94 iş ilanı görülmektedir.

Bu dronların havada arılar gibi beraber hareket ettirilmesi de açık konulardan bir tanesidir.

Bir tanesinin lider olarak seçilip diğerlerinin onu izleyeceği ve herhangi bir şekilde öndeki düşerse otomatik birisinin liderliğe geçeceği (swarm) sürü hareketi için gerçekleştirecek yazılım kütüphaneleri uçsuz bucaksız bir konudur. 

Amerikan Deniz Kuvvetlerinin ARGE bölümü örneğin bu sürü hareketini zenginleştirerek geleceğin savaşlarında kullanmak istemektedir.  Bir anlamda otomatik olarak iş paylaşımı yapmaya hazırlanan dronlardan saldırı ve savunma hareketleri yapmak istemektedirler.

Buradaki amaç pahalı insansız hava araçları yerine binlerce ucuz kullan-at dron'u kullanarak aynı faydayı sağlamaktır. Aynı şekilde özellikle biz bu yaklaşımı sınır güvenliği ve mayın arama için kullanabiliriz. Bunun yanında milli yazılım kütüphanesini liselerde, üniversitelerde şirketlerde yüzbinlerce projeye yaratarak oluşturabiliriz.

Her ne kadar teknolojinin ilk çıkışı askeri olsa da küreselleşmenin getirdiği ekonomi ile dronlar kısa sürede olgunlaşarak her alanda var olmaya çalışacaktır.

Dron bir anlamda küreselleşmenin robotlarıdır. Geleceğin havada ve dronlarla olacağı gözüküyor. Orwellian tarzı öngörüler ile elbette devletlerin kontrol alanlarının artması politik çerçevenin öngördüğü bir husustur.

George Orwell 1984 romanı ile buna değinir. Her ne kadar bu husus pesimistik görünse de uzun vadede nasıl bir hukuk ve politik çerçeve içinde yeşereceği önemlidir. Bunun yanında elbette bu çerçevelerin ne olacağını tanımlamak için de önce iş planlarının buraları zorlaması gerekir.

Örneğin Amerikan Havacılık Dairesinin katı kuralları esnetilmeye çalışılmaktadır. Daha esnek havacılık kurallarını şimdiden tesis edebilen ülkeler bir anlamda bu iş planlarını kendilerine ivedilikle çekebilecekler ve bu teknolojide öncü olacaklardır.

DİĞER YAZILARI

Yorum Yaz

  621913