MORO MÜSLÜMANLARI ‘VATAN’A HASRET

Filipin hükümeti ile ülkenin güneyindeki Moro adasında yaşayan Müslümanlar arasında kırk yılı aşkın süre devam eden çatışmalarda en az 120 bin kişi hayatını kaybetti. Direnişçi Müslümanlar ile ve hükümet çatışmaları sona erdirmek için nihai barış anlaşmasına varmaya çalışıyor. Peki Moro Müslümanları bugüne nasıl geldi ve ne bekliyorlar? İşte H. Zehra Kavak’ın, İHH Yönetim Kurulu Üyesi ve Bağımsız Gözlemci Heyeti (TPMT) Üyesi Hüseyin Oruç ile 2014 Kasım’ında yaptığı röportaj.


MORO MÜSLÜMANLARI  ‘VATAN’A HASRET

Hüseyin Oruç / İHH Yönetim Kurulu Üyesi ve Bağımsız Gözlemci Heyeti (TPMT) Üyesi 

Hüseyin Oruç Bey Moro'da hâlihazırda yaşanan barış süreci nasıl başladı ve bugün gelinen aşamada süreç ne durumda?

Moro'da şu an içerisinde olduğumuz barış sürecinin geçmişi 1970'lere dayanıyor. Nur Misvari liderliğinde başlayan direniş çok kısa süre içerisinde karşılık buluyor ve toplumdan destek görüyor. Çünkü Moro Müslümanları için mücadele yeni bir şey değil. Çok eskilere dayanıyor. Moro mücadelesi belki de son dönemlerde sömürgeciliğe karşı verilen en uzun mücadele.

Sömürgeciliğin çok zor girdiği iki yer var. Biri Somali diğeri Moro. Somali'de de çok yoğun bir direniş olmuş. Amerika'nın Moro'da hâkimiyeti eline geçirmesi de Somali'nin İngiliz İtalyan ve Fransızlar tarafından kontrol edilmesi de 20. yüzyılın başına tekabül ediyor. Moro'da Amerikalılardan önce İspanyol hâkimiyeti görülüyor.

İspanyollar koloniler oluşturmuş bazı şehirler kurmuş. Daha sonra 1900'lü yılların başında Amerikalılar bölgeyi kontrol altına almışlar. Amerikalıların ilk geldiği dönemden itibaren mücadele çok yoğun bir biçimde devam etmiş. Ve bu dönemde Müslümanlar sadece Mindanao adasında değil Filipinlerin tamamında yaşıyorlar.

O dönemde Mindanao dışında Filipinler'in diğer bölgelerinde yaşayan Müslüman nüfusun da aynı yoğunlukta olduğu söylenebilir mi?

Aynı yoğunlukta değil. Müslümanlar Mindanao adasında daha yoğun olarak bulunmuş. Burada ilginç bir ayrıntı var. Şimdi Filipinler'de iki tane milli kahraman var.

Dünyanın hiçbir yerinde sanıyorum böyle bir ironi yoktur. Ülkeyi işgale gelen Macellan da ülkeyi ondan muhafaza etmeye çalışan Lapu Lapu da ülkede sadece Müslümanlar veya Hristiyanlarca değil ülke halkının tamamınca milli kahraman olarak görülüyor.

Macellan'ın da Lapu Lapu'nun da her yerde büstleri heykelleri var. Oysa ki Lapu Lapu Müslüma ve orta Filipinler'de Cebu bölgesinde Macellan'a karşı duran ve onu öldüren kişidir kendisi.

Cebu Macellan'ın Filipinler'de ilk ayak bastığı yer ve orada Müslüman bir komutanla karşılaşıyor. Demek ki o dönemde Filipinler'in orta kesimlerinde Müslümanların hakimiyeti söz konusu. Diğer yandan Manila için de aynı şey söz konusu.

Mariba'da o büyük camiyi ve Müslüman mahallesini gördüğünüzde orada Müslümanların yerleşik olduğunu anlıyorsunuz. Zira İspanyolların yaptığı sarayla Müslüman mahallesi arasındaki mesafe bir km kadar. Demek ki İspanyolların yerleştiği yere bir km uzaklıktaki merkez zaten Müslümanların kontrolündeymiş.

O halde Müslüman nüfus şu an neden yoğunluklu olarak Mindanao'da bulunuyor? Diğer bölgelerde Müslüman nüfus Hristiyanlaştırma sonucu mu azaldı? Yoksa diğer bölgelerden Mindanao'ya göçler mi yaşandı?

İspanyollar Filipinler'e geldiklerinde bölgede iki grup vardı: Müslümanlar ve yerliler, yerel dinlere inananlar. Yerliler Müslüman olmamışlar. İspanyollar geldiğinde Hıristiyanlaşmışlar.

Müslümanların bir kısmı dışarıdan gelip buraya yerleşen Müslümanlar. Önemli bir kısmı da Müslümanlığı kabul eden yerliler.

İspanyolların misyonerlik çalışması sonucu yerliler yoğun bir şekilde Katolik oldular, Hıristiyanlığı kabul ettiler. Bölge ziyaretlerimde yoğun bir Müslüman nüfusun gerek kitlesel gerekse münferit olarak Hıristiyanlaştırıldığına dair bir şey duymadım. Müslümanlar sürekli aşağıya doğru göç etmişler.

Mindanao Müslümanların ağırlıklı olduğu bir bölgeyken baskılar sonrasında da sürekli Müslümanların sığındığı bir ada olmuş.

Günümüzdeki nüfusa bakacak olursak Müslümanların oranı ve diğerleri hakkında fikir sahibi miyiz?

Elbette bir fikir sahibiyiz ama bunun hakkında net rakamlar vermek gerçekten çok zor.

Yaklaşık olarak bir rakam verecek olursak?

Bugün kurulacak olan Bangsamoro'nun nüfusunun yaklaşık beş milyon olacağını görüyoruz. Bunun yaklaşık bir milyonunu gayrimüslimler, dört milyonunu Müslümanlar oluşturacak. Bu rakamın ötesinde bölgede hiç kayıt altına alınmamış bir milyonluk bir Müslüman nüfus daha olduğu söyleniyor.

Bu grup kimliği, pasaportu olmayan hiç kayıtlara geçmeyen bir grup. 50 yaşın üzerine gelmişler ama hala hiçbir kayıtları yok. Diğer bölgelerde de benzer bir durum var.

Bangsamoro, Mindanao adasının belki beşte birlik bir kısmını kapsayacak. Henüz netleşmeyen yerler var, referandumla eklenecek ve eklenmeyecek yerler var. Onlar netleştikten sonra durum tam olarak görülecek ama yaklaşık 25 bin km'lik bir bölge olacak Bangsamoro. Ancak Bangsamoro dışında yaşayan çok sayıda Müslüman var. Son kırk yıl içerisinde Mindanao'da yaşananlardan dolayı ülkenin diğer taraflarına göç etmiş kişiler var.Untitled-2_118

Şu durumda Bangsamoro kurulduktan sonra bölgeye geri dönüşler olabilir mi?

Manila'da ve diğer büyük şehirlerde Müslüman temsilcilerle yaptığımız toplantılarda sorduğumuz sorulardan bir tanesi de bu olmuştu. “Geri dönecek misiniz?” Hem ilk göç edenler hem de orada doğmuş büyümüş olanlar aynı şeyi söylüyorlar: “Elbette geri döneceğiz.”

Bir vatan özlemi görülüyor demek ki…

Hepsinde dönme fikri, hepsinde bir umut var. Yaşadıkları yerlerde büyük çoğunluğu ciddi sıkıntılar içerisindeler. Hem ekonomik sıkıntılar yaşıyorlar hem de entegre olmadıkları için kültürel sorunlarla yüz yüzeler. Kendilerini vatanlarında hissetmiyorlar. Bangsamoro'ya dönmek onlar için önemli bir hedef. Mindanao dışında yaşayan bir milyonun üzerinde böyle bir Müslüman nüfusun olduğu tahmin ediliyor.

Devamı yarın...

Yorum Yaz

  036121

-