18 AĞUSTOS 2019 PAZAR

Yesevîzâde Alparslan Yasa

MUSTAFA KEMÂL’İN HASTALIĞI, ÖLÜMÜ, CENÂZESİ 235

Yesevîzâde Alparslan Yasa

“Dönmeler, Selânik cem'iyetinde çok mühim bir mevki işgal ediyorlar”

“Asırların seyri içinde, Mûsevîlerden bir kısmı dînlerini terkedip İslâmı kabûl etmişlerdir. Bunlara (“dönmek” fiilinden türeme) “Dönme” denmektedir. Zâhiren, tefrîk  edilemiyecek derecede dîğer Müslümanlara temessül etmiş görünmekle berâber, aslında, onlardan çok farklı bir kavmî topluluk teşkîl ediyorlar. Bunlar, sâdece kendi aralarında evlenirler; kendilerine mahsûs âdetleri ve kendi mektebleri vardır. Sâmî ırkının (faâllik, ticârî ve mâlî mahâret gibi) bütün mezîyetlerini muhâfaza ettikleri için, Selânik cem'iyetinde çok mühim bir mevki işgal etmekteydiler. [Sabataîler, 1924 nüfûs mübâdelesiyle Selânik'i terketmek mecbûriyetinde kaldıklarından, kitabını 1928'de kaleme alan müellif, burada, geçmiş zamânı kullanıyor.] Şehrin Müslüman eşrâfının ekserîsi, Dönme Cemâatine mensûbdu. Jön Türk İhtilâlinin en kabiliyetli liderlerinden birisi olan Mâliye Nâzırı Câvid Bey, onların arasından çıkmıştır.” (Lamouche 1928: 57-58)

İttihâdcı gürûhun Balkan Harbiyle Yunanistan'a teslîm ettiği Selânik hakkında ibretâmîz bir makale daha

Victor Bérard'ın 1897 Selânik'ini tahlîl eden makalesini benimseyerek neşreden (Fransa Yahûdi Cemâatinin nâşiriefkârı) L'Univers Israélite mecmûasının, on beş sene sonra, 1912'de, bu def'a İttihâdcı gürûhunun Balkan Harbiyle Yunanistan'a teslîm ettiği o günün Selânik'i hakkında bir makale neşrettiği görülüyor. “B. A.” imzâlı ve “Balkan Harbi Vesîlesiyle Selânik Yahûdileri” başlıklı makalede, şehrin ve merkezi olduğu bütün Rumeli'nin kaybı, yâni bunların –beş asırdır devâm eden- Osmanlı hâkimiyetinden çıkmaları karşısında, en küçük bir teessür ifâdesi yoktur. Dîğer taraftan, Selânik'in yükselişi hakkında çok aydınlatıcı tesbîtler ihtivâ ediyor:

“Yakın zaman evvel Yunanlıların eline geçen Selânik, Osmanlı İmparatorluğu'nun en kalabalık Yahûdi Cemâatini barındırıyor. Şehre kendi damgasını basmış olan bu cemâat, şanlı mâzîsi ve günümüzde oynadığı iktisâdî rol sebebiyle, Edirne'nin de önüne geçiyor… […]

“(Selânik'de Yahûdi Cemâatinin) uyanışı, 19. asrın ikinci yarısında başlar: Zihinlerin açılmasından kuvvet alan bir iktisâdî kalkınma…

“(Evvelâ) Allatini'ler, Fernandez'ler gibi âlîcenâb âileler sâyesinde mektebler açılmıştır. 1873'ten beri, Selânik'de birçok tahsîl müessesesini yaşatan Alliance Israélite Universelle'in (Cihânşümûl Yahûdi İttifâkı'nın) ellinci seneidevriyesinin, 4 Mayıs 1910 günü, orada, büyük âlâyişle tes'îd edilmesi bu büyük hizmeti sebebiyledir. (Alliance idârecisi ve) Laypzig Hahamı Porges Bey'in, Şark beldelerindeki mektebleri teftîşten dönüşünde îzâh ettiği gibi:

‘- 75.000 Yahûdi nüfûsa sâhib Selânik, Osmanlı Yahûdiliğinin sînesinde Alliance tarafından inşâ edilen muazzam eserin en dikkat çekici nümûnesini teşkîl ediyor. Orada, zihnî, ahlâkî ve ictimâî bakımdan Alliance'ın têsîri, pek büyüktür. Ticârî sektörde istihdâm edilen mêmurların tamâmına yakını ve tüccarların, yüzlerce patronun, işçinin ekserîsi, neredeyse bütün tabîbler, avukatlar, mühendisler, gazeteciler ilk tahsîllerini bizim müesseselerimizde yapmışlardır. 1873'ten evvel, Selânik Cemâatinin kültürlü insanlarının sayısı pek mahdûddu. Hâlbuki şu ânda sayıları binlercedir. Bu memnûniyet verici gelişme, münhasıran Alliance'ın eseridir. O olmasa, Selânik Yahûdilerinin hâli nice olurdu? Bu şehrin Yahûdi gençliği, Türkiye'yi meşrûtî bir imparatorluk hâline getiren hareketin sînesinde ehemmiyete şâyân bir rol oynamıştır. Bu netîce, 35 seneden beri Alliance mekteblerinin birbirini tâkîb eden nesiller boyunca çocuklara aşıladığı zihniyetin semeresi değil midir? (Salonique, avec sa population juive de 75.000 âmes, offre l'exemple le plus frappant de l'œuvre grandiose accomplie par l'Alliance au sein du judaïsme ottoman. L'influence de l'Alliance au point de vue intellectuel, moral et social est énorme. Presque tous les employés de commerce, la plupart des commerçants, des centaines de patrons, d'ouvriers, presque tous les médecins, les avocats, les ingénieurs, les journalistes, ont reçu chez nous l'instruction première. Avant 1873, le nombre des personnes cultivées de la communauté de Salonique était des plus restreints; on les compte aujourd'hui par milliers. Cette heureuse évolution est due exclusivement à l'Alliance. Que seraient devenus sans elle les juifs de Salonique? La jeunesse israélite de cette ville a joué dans le mouvement qui a fait de la Turquie un empire constitutionnel un rôle important; n'est-ce pas un effet de l'esprit que, depuis 35 ans, les écoles de l'Alliance ont inspiré aux générations d'enfants qui s'y sont succédé?')

“Filhakîka, Selânik Yahûdileri, 16. asırda olduğu gibi, bu büyük limanın sâdece iktisâdî refâh âmili olmakla kalmadılar; (daha ileri giderek,) 1908'in Türkiye'yi zindeleştiren ve çıkış noktası bu şehir olan sulhperver ihtilâline de katıldılar. Siyâsî hayâta atılacak şekilde iyi yetişmiş olarak, vatanperverlikleriyle temâyüz ettiler ve Meclis-i Meb'ûsân'da liyâkatli temsîlciler oldular. Mütevâzı bir mâzîden gelen, yükseliş, inhitât ve tekrâr yükseliş devreleri yaşıyan bu cemâat, acabâ bu yoluna devâm mı edecek, yoksa târihinde yeni bir merhale mi ortaya çıkacak? Bunun cevâbı, yakın istikbâldedir…”

 

İşte bunlar, uydurma Kemalist târih değil, hakîkî târihtir!

 

YESEVÎZÂDE ALPARSLAN YASA - TERCÜMEİHÂL

1967'den beri “A. Yasa” ve “Yesevîzâde” imzâlı kitap ve makalelerin müellifi araştırmacı-yazar, Hacettepe Üniversitesi Fransızca Mütercim-Tercümanlık Anabilim Dalı ve Abant İzzet Baysal Üniversitesi Gazetecilik Bölümünden Emekli Yrd. Doç. Dr.

YESEVÎZÂDE ALPARSLAN YASA DİĞER YAZILARI

Yorum Yaz

  328174

-