19 TEMMUZ 2019 CUMA

Yesevîzâde Alparslan Yasa

MUSTAFA KEMÂL’İN HASTALIĞI, ÖLÜMÜ, CENÂZESİ 257

Yesevîzâde Alparslan Yasa

1_49

Yahûdi şehri Selânik'den bir intibâ… Resmin üzerinde Fransızca olarak şu îzâhat vardır: “Salonique. Fête de Pâque israélite. Le clergé sort de la synagogue. 16.4.1916: Selânik. Mûsevî Paskalya Bayramı. Hahamlar havradan çıkıyorlar.”

***  

 

Sabataî Cemâatinin ilk idârecileri

Sabatay Sevi Arnavutluk'ta ölünce, orada ölümünden iki sene evvel evlendiği karısı Joşebed (Müslüman ismiyle Ayşe), Selânik'deki baba evine döndü. Babası Jozef Filozof (Joseph Filosof), Selânik'in en îtibârlı hahamlarından birisiydi. Selânik'deki Dönme Cemâatinin idâresini, J. Filozof, meşhûr âlim Salomon Florentin ve Sabatay Sevi'yi daha gençliğinde tanımış, onun ilk mürîdlerinden olmuş Barzilay üzerlerine aldılar.

Sabatay Sevi'nin dul karısı, kardeşi Jacob Querido (Kerido)'yu, Sabatay Sevi'nin rûhunun kendisine hulûl ettiği birisi gibi görmekteydi.

Jacob Querido, bir grup mürîdiyle berâber, 1689-1690'da hacca giderken yolda vefât etti. (Scholem 1974: 229)

Dönmelere iltihâklar: “Lehliler”, Türkler, Rumlar

Böylece Selânik, Dönme teşkîlâtının merkezi hâline geldi. Edirne, İstanbul ve başka yerlerdeki Dönmeler Selânik'in emrine tâbi oldular.

Bundan sonra, Selânik'deki Dönme Cemâati, yeni ihtidâlar veyâ başka şehirlerden iltihâklarla bir hayli büyüdü.

“18. Asrın ikinci yarısında, Polonya'dan da bir mikdâr Sabataî gelerek Selânik'deki Dönme Cemâatine katıldı. Öyle ki tâ 1915'de, Selânik'de, kendilerine ‘Lehli' denilen Dönme âileleri mevcûddu.” (Scholem 1974: 228-229)

Dönmelerin rivâyetine nazaran, Polonya'dan gelen Sabataîlerden başka, Yahûdi asıllı olmıyan bâzı Türk ve Rum âileleri de Selânik'deki Dönme Cemâatine iltihâk etmişlerdir. (Scholem 1974: 230)

2_31

Müslüman tarîkatleriyle irtibâtları

Dönmeler, başlangıçta, Türkler ve dîğer Yahûdilerle hiç evlenmedikleri gibi, içlerine kapanık bir hayât sürüyorlardı. (Scholem 1974: 229)

Bununla berâber, bâzı Müslüman tarîkatleri ve dervişleriyle irtibât kurdular. Hattâ bu çeşit temâslar, daha Sabatay Sevi zamânında mevcûddu. Kendisi, İstanbul'a geldiği her seferinde, muayyen bir tarîkate misâfir olurdu ve sûfî şâir Mehmed Niyâzî (Niyâzî-i Mısrî) ile yakın dostluk kurmuştu.

“Bektâşî tarîkati ile Dönmeler arasında çok erken bir devirden îtibâren gizli irtibât olduğu muhakkaktır.” (Scholem 1974: 229)

Bektâşîlerin takiye doktrini de, Dönmelerin davranışlarına benziyordu. Benzeri bir sırrî sapkınlık mevkiinde olmaları ve benzeri dalâletleri paylaşmaları, aralarında sempati doğurmuş olsa gerektir.

“Dönmelerin en radikal zümresinin mezarlığının (ki reîsleri Barukiya Ruso'nun –veyâ Müslüman ismiyle Osman Baba'nın- da mezarı oradadır) Selânik'deki Bektâşî Tekkesinin hemen yanı başında olması, herhâlde tesâdüf değildir.” (Scholem 1974: 230)

(http://www.eskiturkiye.net/920/selanik-mevlevihanesi-ve-haziresi#lg=0&slide=0; 28.4.2019)

Selânik Mevlevîhânesi ve hazîresi… Sabataîlerin Selânik'de (ecnebîler tarafından “Türk Mezarlığı” olarak gösterilen) birkaç mezarlıkları vardı. En büyüğü, eski şehrin doğusunda, sûrların dışında, Yahûdi Mezarlığının (denize doğru) aşağısındaydı. Mevlevîhâne'nin yakınında da Kapancı ve Karakaşlara âid mezârlıklar mevcûddu. Bu hazîredeki kabirlerin de Sabataî kabirleri olması muhtemeldir. Sabataîler bilhassa Mevlevîler, Bektâşîler, Melâmîler ve Nakşibendîler ile çok kaynaşmışlardı. (Cengiz Şişman, Suskunluğun Yükü, Müt.: A. Demirhan, İstanbul: Doğan Kitap, 2016, ss. 260, 299-301) Hakîkî Türklerin mezarlığı ise, şehrin batısında, Sûrların dışında, iki tepenin eteğindeydi…

 

YESEVÎZÂDE ALPARSLAN YASA - TERCÜMEİHÂL

1967'den beri “A. Yasa” ve “Yesevîzâde” imzâlı kitap ve makalelerin müellifi araştırmacı-yazar, Hacettepe Üniversitesi Fransızca Mütercim-Tercümanlık Anabilim Dalı ve Abant İzzet Baysal Üniversitesi Gazetecilik Bölümünden Emekli Yrd. Doç. Dr.

YESEVÎZÂDE ALPARSLAN YASA DİĞER YAZILARI

Yorum Yaz

  609420

-