17 EYLÜL 2019 SALI

Yesevîzâde Alparslan Yasa

MUSTAFA KEMÂL’İN HASTALIĞI, ÖLÜMÜ, CENÂZESİ 327

Yesevîzâde Alparslan Yasa

Türkiye matbûât târihinde Son Posta, Tan ve Hürriyet merhaleleri

Dîğer taraftan, Yalman, Sertel'ler ve Dördüncü elinde yeni bir hüviyet kazanan Tan gazetesi, muhtevâsı ve baskı tekniğiyle Türkiye matbûât târihinde mühim bir merhale teşkîl ediyor…

Bu tesbît, o devirden başlıyarak matbûât âlemi içinde yer alan ve hassaten Basında Kavgalar isimli (delîlsiz, indî iddiâlar, bâzı hatâlı bilgiler ve tarafgîrlik gibi ciddî kusûrlarına rağmen) matbûât târihi tedkîklerinde ihmâl edilemiyecek bir eser têlîf eden gazeteci Tekin Erer'e âiddir. Erer'e nazaran, Tan, Tan'dan evvel Son Posta ve Tan'dan sonra Hürriyet, Türkiye matbûât târihinde mühim birer merhale teşkîl ediyorlar:

Son Posta, 6.000 lira sermaye ile kurulmuştur. […] (Her biri binbeş yüz lira hisseyle ortak olan) Halil Lûtfi Dördüncü, Ali Ekrem Uşaklıgil, Selim Ragıp Emeç ve Mehmet Zekeriya Sertel, 1930 senesinde, Son Posta Gazetesini neşretmeğe başladılar. Türkiye'de ilk defa kalıp değiştirerek rotatifte gazete basmak sistemi de Son Posta ile başlamış oldu. Son Posta, bir sabah gazetesi gibi erkenden neşredilerek Anadolu'ya gönderilir, sonra kalıp değiştirilmek ve saat 10 - 11 arasında tekrar basılmak suretiyle akşam gazetesi olarak yalnız İstanbul halkı için yayınlanırdı. O saatlerde neşredilen Akşam Gazetesi ile tam bir rekabet halinde idi. Son Posta bu ikili faaliyeti ile çok çabuk bir gelişme gösterdi. Kısa zamanda o zamana göre modern bir bina inşa ettirdi. Yeni dizgi makineleri ve rotatif getirtti. Altı sene içinde Son Posta, İstanbul'un büyük ve sayılı gazeteleri arasına girdi. (s. 18) […]

 “Türkiye'de Basın'ın iki merhalesi vardır.

“Birinci merhale 1936'da TAN gazetesiyle yapılmıştır. İlk defa spor sayfaları, resimli romanlar, renkli sayfalar hergün 12 ve 16 sayfalık bir hacim içinde ve mücehhez bir matbaa tesisiyle bu gazetede başlamıştır. Bu tarihe kadar Türkiye'de gazetecilik oldukça iptidaî idi.

“İkinci adım 1948'de Hürriyet Gazetesi tarafından atılmıştı. Bu tarihten sonra Türkiye'de her bakımdan modern bir gazetecilik doğmuş ve günden güne gelişmiştir. (s. 16)” (Tekin Erer, Basında Kavgalar, İstanbul: Rek-Tur Kitap Servisi, 1965, s. 18, 16)

Yalman'a göre, “Sabiha Sertel, Amerika'dan fanatik bir Komünist olarak dönmüştür”

Daha evvel de bahsettiğimiz gibi, (Yalman'a nazaran) gazetede fikrî bakımdan ciddî sıkıntı, Sabiha Sertel'in, imkân bulduğu nisbette Komünizm propagandası yapmaya çalışmasıydı. Ömrünü Kemalist Marksizme vakfetmiş bir âileyle iş birliği yapmakta, ortaklık kurmakta beis görmiyen Ahmed Emin, Mehmet Zekeriyanın da yardımıyle, onu frenlemeye çalışıyorlarmış:

“Ankara caddesinin en uygun yerinde bir binamız vardı. O zamanki ölçülerle en iyi ve ileri tesislere sahiptik. Cesaretle ortaya atıldık.

“Arkadaşlarıma danışmakla beraber, siyasi program bakımından sevk ve idare tamamiyle [?] benim elimdeydi. ‘Gerçek demokrasi, her türlü yolsuzluğa karşı temizlik mücadelesi ve kırtasiyeciliğe karşı esaslı ıslâhat' hedeflerini içine alan programı arkadaşlarım aynen kabul etmişlerdi.

“Tek zorluk ve aksilik, New York'da sosyal basiret ve yardım mektebinde tahsil görürken komünizm mikrobuna nasılsa aşılanan ve bunu taassup haline getirmiş olan Sabiha Zekeriya Hanımın üçüncü sahifenin sağ tarafındaki sütunundan geliyordu. Bunu her gün yayından önce gözden geçirmek ve gazetenin komünizm aleyhindeki mesleğine uymayan her sözü ve imayı çıkarmak lâzımdı. Şunu söyleyeyim ki Tan gazetesinde beraber çalıştığımız iki yıl içinde Zekeriya daima bana hak verdi, eşinin tarafını hiç bir zaman tutmadı ve bizim gibi o da şikâyetlerin arkasını hiç bırakmadı…” (Yalman 1970: III/224-225)

 

Sene 1946: “Hükûmetin mânevî şahsıyetini tahkîr” suçundan muhâkeme edilen (Tan gazetesi mensûbları) Sabiha Sertel ve Halil Lûtfi Dördüncü, kendilerini müdâfaa ediyorlar… Dâvâ, berâatle netîcelenecektir... (Yıldız Sertel, “Çok Satan, Ciddî, Günlük, Sol Gazete Tan”, Cumhuriyet Dergi, 28.1.1996, s. 5)

***  

 

 

YESEVÎZÂDE ALPARSLAN YASA - TERCÜMEİHÂL

1967'den beri “A. Yasa” ve “Yesevîzâde” imzâlı kitap ve makalelerin müellifi araştırmacı-yazar, Hacettepe Üniversitesi Fransızca Mütercim-Tercümanlık Anabilim Dalı ve Abant İzzet Baysal Üniversitesi Gazetecilik Bölümünden Emekli Yrd. Doç. Dr.

YESEVÎZÂDE ALPARSLAN YASA DİĞER YAZILARI

Yorum Yaz

  683991

-