16 EYLÜL 2019 PAZARTESİ

Yesevîzâde Alparslan Yasa

MUSTAFA KEMÂL’İN HASTALIĞI, ÖLÜMÜ, CENÂZESİ 333

Yesevîzâde Alparslan Yasa

Kavgayı, bizzât “Tek Adam” planlamış olsa gerektir. Çünki hem Hitler Almanya'sını, hem de Stalin Rusya'sını idâre ederek bîtaraf kalma ve ufukta görünen Cihân Harbine iştirâk etmeme siyâseti tâkîb ediyordu ve bu siyâsetin îcâbı olarak, her iki tarafı da idâre etmek, tamâmı güdümlü olan matbûâtın bir kesimine Mihver, dîğer kesimine İttifâk Devletleri tarafdârlığı rollerini oynatmak lâzım geliyordu…

“Kavga” esnâsında Tan'ın muharrir kadrosu

Rejimin yapısı ve her iki tarafın “Tek Adam”la münâsebetleri böyle bir kayıkçı kavgasını sahneye koymaya çok müsâitti. Yunus Nadi ve gazetesinin “Tek Adam”la münâsebetleri mâlûmdur. Kezâ, Tan gazetesinin muharrir kadrosunda, Mustafa Kemâl'in matbûâttaki neredeyse resmî sözcüsü mesâbesinde olan (CHP'nin nâşiriefkârı Ulus gazetesinin “Sâhibi” ve Başmuharriri) Falih Rıfkı Atay'ın bulunması hassaten dikkate değer. Zâten kadronun dîğer unsurları da, “Tek Adam”ın sözünden dışarı çıkabilecek kimseler değildirler:

“[O esnâda, Yalman'ın başmuharriri olduğu] Tan Gazetesinin üçüncü sayfasında ‘Günün Meseleleri' başlığı altında Zekeriya Sertel, bazan da Falih Rıfkı Atay, ikinci bir başmakale yazmaktadırlar. ‘Görüşler' başlığı altında Sabiha Sertel, ‘Felek' başlığı altında Burhan Felek, ‘Bugün' başlığı altında Ömer Rıza Doğrul günlük fıkralar kaleme almaktadırlar. Dış meseleleri çok defa Burhan Belge, hikâyeleri Halikarnas Balıkçısı ‘Cevat Şakir', röportajları Suat Derviş, spor yazılarını Eşref Şefik, romanları Ziya Şakir, Sabahattin Ali yazmakta, yazı işleri müdürlüğünde Mümtaz Faik Fenik bulunmaktadır.” (Erer 1965: 22)

Yalman ile Y. Nadi “eski dostlar” idiler

Hâdise üzerinde dikkatle teemmül edildiğinde muvâzaa o kadar bellidir ki birbirlerine kıyasıya hücûm eden iki tarafın başkalemşörleri Ahmed Emin Yalman  ile Yunus Nadi, üstelik, (Yalman'ın tâbiriyle) iki “eski dost”tur… Hattâ, “Tek Adam” tarafından Yalman'ın Türkiye'de gazetecilik yapmasının yasaklandığı devrede (1925-1935), Yunus Nadi'nin, Yalman'a, dolgun bir maaşla, Cumhuriyet gazetesinin Yazı Hey'etine dâhil olmasını teklîf edeceği derecede iki yakın dost:

“Gazeteciliğin bana yasak olduğu yıllarda, [bir daha gazeteciliğe dönmeme karârlılığım hakkında birinci imtihân şu oldu:] Yunus Nadi Bey, Cumhuriyet yazı heyetine o zamanlar için iyi sayılan dörtyüz lira maaşla girmem için teklif yaptı. [1930 senesinde olsa gerek…] Nadi Bey, mesleğime dönmem için Ankara'dan izin sağlamağı üzerine alıyordu. Yüreğim oynamadı değil… Fakat şirket [Tatko A.Ş.] zor durumdayken bırakıp ayrılmama imkân yoktu.” (Yalman 1970: III/212)

Yunus Nadi ile Zekeriya Sertel de, Selânik'den beri ahbâbdılar

Bir başka câlib-i dikkat husûs, Yunus Nadi'nin kavganın zıd cephesinde yer alan Yalman'la olduğu gibi Zekeriya Sertel'le de ahbâb olması, üstelik, Tekin Erer'in tesbîtine nazaran, ona hâmîlik yapmasıdır:

“Zekeriya Sertel, Yunus Nadi'nin de iyi arkadaşı idi. Yunus Nadi bu arkadaşını himaye etmek ve maddeten korumak için, [ona] o zaman neşrettiği Cumhuriyet'in Hayat Ansiklopedisi'nde büyük selâhiyet ve vazifeler vermişti.  (Erer 1965: 18)

Tekin Erer'in bu tesbîtini Yıldız Sertel de têyîd ediyor:

“Babamın mahpusluğunda [1931'de, Resimli Ay'ın ortaklar arasındaki ihtilâf yüzünden kapandığı ve Zekeriya Sertel'in 1,5 sene mahpus yattığı devrede], annem, gene her gün Babıâli'ye taşınıyordu. Bu sefer, babamınYunus Nadi ile beraber başladığı Hayat Ansiklopedisi'nin işleri ona kalmıştı. Bize anneannem bakıyordu.

“Babamın mahpusluğu da tuhaf bir mahpusluktu. Hafta sonları eve geliyordu. Dişçiye gitmek için dışarı çıkmasına müsaade edilmişti. Dişçiden sonra eve gelir, bizimle beraber yemek yerdi. Bu olay, Cumartesi günleri olurdu. […]

“(Annem,) gündüzleri Ansiklopedi'de çalışıyor, geceleri çeviriler yapıyordu: Karl Kautsky'nin Sınıf Kavgası, Adoratski'nin Diyalektik Materyalizm, August Bebel'in Kadın ve Sosyalizm adlı yapıtlarını, hep, Resimli Ay kapandıktan sonraki yıllarda Türkçe'ye çevirmiştir. [Yukarıda bahis mevzûu ettiğimiz vechiyle, Sertel'ler, o vakit, Resimli Ay yerine Resimli Şark'ı neşretmeye başlamışlardı…]

“Babam, 3 yıl için girmiş olduğu hapisten 1,5 yıl sonra çıkınca her şey yine değişti. Uzun zamandan beri ilk defa kendi yapmak istediği işler için boş vakit bulabilmişti annem. Çeviri işine hız verdi. Marksist, sosyalist yayınlar yanında, çocuk yayınlarına da önem verdi. İlh…” (Yıldız Sertel, Annem Sabiha Sertel Kimdi, Neler Yazdı?, İstanbul: Yapı Kredi Yl., 1994, ss. 165-166)

Yukarıda, Yunus Nadi'nin, Mustafa Kemâl'in emri üzerine, İstanbul'da, (Selânik günlerinden beri ahbâb olduğu) Zekeriya Sertel'in yardımıyle, Cumhuriyet gazetesini kurduğunu, müteâkıben, birkaç def'a gazetenin sermâyesini arttırmak mecbûriyetinde kaldıklarını, sermâye 60.000 liraya ulaştığı zaman, Gazeteye üçte bir oranında hissedâr olan Sertel'in yeni bir sermâye tezyîdini kaldıramıyacağını düşünen Yunus Nadi'nin, ona, dostâne, Gazeteden ayrılmasını teklîf ettiğini ve Sertel'in de bu teklîfi şükrânla kabûl ettiğini, bu vesîleyle Y. Nadi'den sitâyişle bahsettiğini kaydetmiştik.

“Büyük Şef”in emri ve Yunus Nadi – Sertel'ler ortaklığıyle yeni bir gazete: Cumhuriyet

Aslında, Cumhuriyet gazetesinin bu têsîs safhası ve şekli, Türkiye matbûât târihi nokta-i nazarından olduğu gibi, Kemalist Rejimin hakîkî mâhiyetini ve Yunus Nadi ile Sertel'ler arasındaki münâsebeti anlamak bakımından da gayet alâka çekicidir, ibret vericidir. Binâenaleyh Z. Sertel'in Hâtırât'ında bu gelişmelerle alâkalı Faslı aynen nakletmeyi muvâfık buluyoruz.

 

(Naci Sadullah'ın Zekeriya Sertel'le röportajı, Yedigün, 15.8.1934, No 75, s. 7)

Cumhuriyet gazetesi, “Büyük Şef”in emri üzerine, “Kemalist Rejimin avukatlığını yapmak ve onu halka sevdirmek” maksadıyle, 7 Mayıs 1924'te, Selânik'den beri ahbâb olan Yunus Nadi, M. Zekeriya Sertel ve Nebîzâde Hamdi (A. Hamdi Ülkümen) tarafından têsîs edilmişti. Gazete, bu esâs vazîfesine dâimâ sâdık kaldı… Aynen, ideolojik mesnedi Kemalizm olan Mütehakkim Zümre gibi…

 

YESEVÎZÂDE ALPARSLAN YASA - TERCÜMEİHÂL

1967'den beri “A. Yasa” ve “Yesevîzâde” imzâlı kitap ve makalelerin müellifi araştırmacı-yazar, Hacettepe Üniversitesi Fransızca Mütercim-Tercümanlık Anabilim Dalı ve Abant İzzet Baysal Üniversitesi Gazetecilik Bölümünden Emekli Yrd. Doç. Dr.

YESEVÎZÂDE ALPARSLAN YASA DİĞER YAZILARI

Yorum Yaz

  789280

-