24 AĞUSTOS 2017 PERŞEMBE

MUSTAFA – TEKNOLOJİDE VE GİRİŞİMCİLİKTE SEÇME VE ISKALAMA – BESSEMER VENTURES, PİKETTY, HİNDİSTAN

Yeni ekonomide öne çıkan özellik seçmektir. Eski ekonomide ise önemli olan bulmaktı. Eski ekonomide pazarı bulan girişimci, kar bitene kadar işletmeye sıkı sıkıya bağlıydı ve başka işlere ilerlemesi hem zihnen hem de zaman açısından zordu.  Yeni ekonomide ise sermaye sahibi yatırımcısını seçer, yatırımcı girişimci şirketi seçer. Girişimci diğer kurucuları, pazarı, teknolojiyi ve takımı seçer. Risk bu üç ayak üzerine dağılmıştır. Seçmeyi iyi yapanlar hayatta kalacak, yapamayanlar silinecektir. Bu sürece yardımcı olmak üzere finansal sistem hızlı nakite geçiş mekanizmaları, yatırımı kolaylaştırmak için girişimleri gözetleme mekanizması,  analiz enstrümanları sağlar. Bunlar kapitalin akışkanlığını sağlamaktadır. 

Yeni ekonominin seçme üzerine kurulu enstrümanları ise girişim sermayesi (private equity),  risk sermayesi (venture capital) ve  hedge fonlar  olarak kendini göstermektedir. Yüksek riskli şirketler için risk sermayesi, büyümüş şirketler için girişim sermayesi ve yıl içinde yatırım ve çıkış yapılabilen hedge fonlar yepyeni bir endüstriye bizi hazırlamaktadır. Her ne kadar bunlar şimdilerde alternatif yatırım olarak tanımlansa da kısa zamanda ana yatırım olarak kendini göstermesi beklenmektedir.

Şimdiden bu endüstrinin dünya ekonomisine şekil vermeye başladığını görebiliriz. İki binli yıllardan beri bu yöntemle edinilen varlıkların değerinin yedi kat artarak yedi trilyon dolara ulaşmış olması önemlidir. Bu rakam kendi başına London ve NASDAQ borsalarından daha büyüktür. 2014 yılında sırasıyla ABD (52.1 milyar dolar), Çin (15.5 milyar dolar), Avrupa (10.6 milyar dolar) , Hindistan (5.2 milyar dolar), İsrail (1.9 milyar dolar)  ve Kanada (1.4 milyar dolar) en çok risk yatırımı alan ülkelerdir.

Yatırımcılar yeni riskli filiz (startup)  şirketlere yatırım yapabileceği gibi, olgunlaşmış ve büyüyen şirketlere de yatırım yapabilir.  Bundan dolayı bu yatırım şeklinin spektrumu geniştir ve finansal sisteme etkisi  büyüktür.

Bu endüstrinin ritmi vardır. Silikon Vadisinin ikon risk yatırımcısı Tim Draper bunun bir dalga olarak periyodik olduğunu göstermiştir. Girişimci Kapital kitabımda ilk defa kayda aldığımız bu Draper Dalga'sı son elli yıla uygulanabilmiştir. Bu ritmin finansal piyasaların yakınsaması ile küresel olarak yaygınlaşması beklenmektedir.

Bu konuda başarılı olan sermayedarların sayısı beş bine yaklaşmıştır, sistemde sermayedarlar kişisel servet sahipleri yanında daha çok emekli sandığı, vakıflar, üniversiteler ve şimdilerde devletler varlıklarını bu yatırım aracına yönlendirmiştir. Emekli sandıkları varlıklarının yüzde beşi ile başladıkları yatırımı 2014'e geldiğimizde yüzde yirmi beşlere kadar çıkarmıştır. Sermayenin rengi bu yöne değişmektedir.  

Bu yöntem her ne kadar serbest mekanizmalar üzerine kurulu gözükse de  inovasyon, üretim, yaratıcılık ve çalışan verimliliğini dolaylı olarak artıran yegane mekanizma olarak kendini göstermektedir.  Bu alternatif yatırım metodu zaman içinde özellikle teknolojinin çarpan etkisinden dolayı yaratılmıştır.  

Anthony  Bessemer Londra'da doğmuş bir mucittir. 21 yaşında Paris'e taşındı. Burada çelikten kalıp yapan makineyi geliştirdi. 26 yaşında Fransız Bilimler Akademisine optik mikroskopu bularak girdi ama Fransız devrimiyle Londra'ya gönderildi. Burada boyna takılan altın zincir yapan makineyi geliştirdi ve küçük bir kasabada bir ev edinebildi. Anthony'nin oğlu  Henry 1813'te orada doğdu. Henry de babası gibi mucitti. Çelik üretim mekanizmasını geliştirdi, daha kolay ve hızlı üretim metoduyla geliştirdiği sistem ile Sheffield şehri bir üretim merkezine döndü. Bu metot ikinci endüstri devriminin başlangıcı sayılır. Diğer mucitlerden farkı girişimciliği oldu, kendi fikirlerini kazanca dönüştürebildi.

Henry Bessemer'i bu icada motive eden Kırım savaşı olduğunu hatıralarında anlatmıştır. Kırım savaşı sonrasında özellikle 3. Napolyon ile konuşmalarında ucuz ve kaliteli çeliğin top yapımında ordu için önemi ortaya çıkmış ve Bessemer çelik üretimini daha kaliteli ve beşte biri ucuzlukta üretebilen icadını geliştirmiştir. Kırım Savaşı 1853'te başlayan bir Osmanlı Rus Savaşıdır. Rusya'ya karşı Osmanlı'yı İngiltere, Fransa ve o zamanın İtalya'sı desteklemiş ve Rusya'nın Akdeniz'e açılması engellenmiştir.  Osmanlı kazanmıştır ama endüstri devrimini ıskaladığımızdan borçlanmak zorunda kaldık. Akabinde gelen Islahat fermanları ile liberal ekonomi ile tanıştık.

Bu sıralarda Andrew Carnegie fakir kesimden bir ailenin ferdi olarak 1848 yılında 13 yaşında ailesiyle beraber İskoçya'dan Amerika'nın Pittsburgh şehrine göçtü. Telgraf dağıtımıyla başlayan iş hayatında demir yollarında memurluğa kadar ilerledi. Burada yataklı vagonlara ihtiyacı görerek George Pullman'ın icat ettiği yataklı vagonları tren işletmesine tanıştırarak hatırı sayılı bir servet edindi. Ardından petrol kuyularına yatırımdan tutun, hisse alım satımlarıyla servetini artırdı.

1901 yılında  Carnegie  Çelik Şirketini kurdu. Şirketinin ortağı Henry Phipps, Jr. idi. Henry  fakir bir İngiliz ayakkabıcının oğlu olarak İngiltere'den Amerika'ya ailecek göçmüştü. Andrew çocukluk arkadaşıydı. Gençken ofislerde getir götür işlerinden muhasebe tutmaya kadar bir çok yerde çalışmıştı. Andrew startup'ına Henry'i kurucu olarak seçti. Andrew'in Henry'nin finansal becerisine ve kişiliğine duyduğu güven, Henry'yi Carnegie şirketinin muhasebecisi olarak ikinci büyük ortağı yaptı.

Andrew'in bu şirketi kurmasındaki en önemli neden 1872 yılında bir İngiltere ziyareti sırasında Bessemer'in yeni çelik teknolojisini tanıması ve o teknolojinin çarpan etkisine inanmasıdır. Bu teknolojiyi Amerika'da kullanmak üzere Bessemer'den lisanslayan şirket kısa sürede çok başarılı oldu ve Carnegie şirketi J.P. Morgan'a 1901 yılında $480 milyon dolara satıldı. 2015 rakamları ile değeri 13.6 Milyar dolardır. Buradan Henry Phipps yaklaşık 50 milyon dolar servet edindi. 2015 rakamı 1.5 milyar dolardır. Andrew Carnegie servetinin yüzde doksanını hayırseverliğe adadı. Mühendislik alanında dünyada bir numaralarda olan Carnegie Mellon Üniversitesi bunlardan birisidir.

Henry ise servetini bir yatırım şirketi kurarak değerlendirmeye karar verdi. Şirketinin ismini Bessemer'i onurlandırmak için Bessemer Yatırım olarak seçti. İlk risk yatırım firması diyebiliriz.  Şirket, 1974 yılında dışardan kişilerin de servetlerini kullanır hale getirerek yüz milyar dolarlık bir yatırıma hükmeder hale geldi.  O zamanlar bu tip yatırımlar macera fonu olarak adlandırıldı. Diğer yatırımcıların korktukları yüksek riskli ama yüksek getirili alanlara yöneldiler.  

Tam günümüzün anlamıyla risk yatırımı ise 1960'larda doğdu. İlk risk yatırımcıları, Arthur Rock ve Tommy Davis'tir. Transistörün atası mikrodalga "tube" teknolojisine yatırım yapmak üzere, 1961'de Davis-Rock şirketini kurdular.  Risk sermaye şirketlerinin özel teşebbüs olarak kurulması ve sahiplerinin (General Partner) getiriden %20 alma standardı da onlar tarafından geliştirildi. Tommy Davis daha sonra 1969'da hala başarılı bir şekilde yatırımlar yapan Mayfield fonunu kurdu.

Bessemer Ventures risk yatırımı alanında bu yüz yıl boyunca en uzun yaşayan firma olarak günümüzde kendini göstermektedir. Bu zamana kadar yatırım yapılıp borsaya açılan şirketlerinin sayısı 115'i geçmiştir. Bunlar içinde öne çıkanlarda Staples, The Sports Authority gibi perakende zincirleri yanında Skype, Linkedin, Maxim, Intucell gibi teknoloji firmaları da vardır.

Bessemer seçtikleri başarılı girişimciler yanında ıskaladıklarını da web sayfalarında anlatmıştır!  

Apollo Bilgisayar bunlardan biridir. Bessemer'den Felda Hardymon tarafından ıskalanmıştır. Daha sonra HP tarafından şirket satın alınmıştır.  Apple borsaya açılmadan önce yatırım imkanı yakalamış ama bir başka Bessemer yatırımcısı Neill Brownstein çok pahalı diye ıskalamıştır. Ebay örneğin Bessemer'den David Cowan tarafından "dalga geçmeyin pul, para ve çizgi roman satmak için site olur muymuş?" diye reddedilmiştir. Jeremy Levine 2004 yılında kendisine heyecanlı heyecanlı Facebook'u anlatan şirketin kurucusu Harvard öğrencisi Eduardo Saverin'e "Evlat, Friendster'i duymadın mı? Git başka bir şey bul!" diyerek Facebook'u ıskalamıştır. 

Daha kötüleri de var. Bessemer'den Cowan'ın okuldan arkadaşı Susan Wojcicki,  Google kurucuları Sergey ve Larry'e evinin garajını hisse karşılığı ofis olarak kiralamıştır.  Cowan'ı bu Stanford'lu arama motoru yazan iki öğrenciyi görmesi için ikna eder. Cowan öğrencileri gördükten sonra arkadaşına "bu evden garajın yanından bile geçmeden hızlıca çıkmak istiyorum" der! Susan genç yaşta 300 milyon dolarlık  kişisel servete sahip olmuş ve şu anda Google'ın sahip olduğu Youtube'un CEO'sudur.  

Intel kurucuları, Bessemer'den Pete Bancroft'la anlaşamadığı için Arthur Rock'tan yatırım alır. Arthur Rock daha sonra Apple'a yatırım yapar ve yıllarca yönetim kurulu başkanlığını sürdürür.

Byron Deeter, 2006 yılında Tesla'nın ilk arabasını test eder. Bir tane ısmarlamak için kapora yatırır ama yatırım yapmaz. Bessemer'dekilere  "kazan-kazan yaptım" der. "Araba çok iyi, benim binmem için başka bir risk yatırımcısı para yatıracak" der. Lakin şirket 2014 yılında 30 milyar değere ulaşmıştır ve Tesla'nın Model X modeli için Byron hala bekleme listesindedir! 

Yeni sermayedar düzeni seçme ekonomisi üzerine kurulu demiştik. Bu ekonomiyi ıskalamamak önemli. İnternet, 1993 yılında ticarileştiğinde o zamanın lider kuruluşu Microsoft'un kurucusu Bill Gates 1995'te yazdığı The Road Ahead (Önümüzdeki Yol) adlı eserde de İnternet'ten bahis bile etmemiştir. Iskalamıştır. Ama üç sene sonra tarihin en büyük büyümesinin ve büzüşmesinin yaşanacağı dot.com devri Amerika'da gerçekleşir. Yakın zamanda meşhur Capital kitabının yazarı Thomas Piketty de İnternet konusunda yalnızca dot.com olayından kötü bir olaymış gibi bahseder. Lakin bu endüstrinin başlangıcı olan transistor kitapta anahtar kelimelerde bile yoktur ama ondan dolayı dünyada artan milyarder sayısı çoktur!

Örneğin, sadece Hindistan 1980'lerdeki kişisel bilgisayar devrimi ile nüfuslarına ve İngilizce konuşmalarına bakarak yazılımı ana odak olarak seçmiş, dot.com büzüşmesini lehine çevirerek dış kaynak kullanma (outsourcing) ekonomisinin lideri olmuştur. Dot.com her ne kadar borsada İnternet şirketlerinin aşırı değerlenmesi ve akabinde batması ile 1999'a yaklaşırken gerçekleşmişse de batmadan önce yaydığı umut ile  İnternet'in yayılması için yatırımları artmış ve kıtalar İnternet kablolarıyla bağlanmıştır. Büzüşmeden sonra ekonominin ayağa kalkması ile Hindistan hamle yaparak dış kaynak kullanımını öne çıkarmıştır. 11 Eylül'de Amerika travmaya girmişken,  Washington'da lobiler yapmış ve güven telkin ederek yazılım endüstrisini kendilerine çekmiştir. Her seçimleri kendilerini büyütmüş ve sisteme soktukları mühendis sayısı ile aynı şekilde teknoloji firmalarının büyümelerine çeviklik ve çarpan etkisi yaratmışlardır. Hindistan milyarder sayısında dünyada üçüncü sıraya yükselmiştir.  @mstfrgn

 

 

 

DİĞER YAZILARI

Yorum Yaz

  883874