20 EYLÜL 2020 PAZAR

Hüseyin Yağmur

YETER ARTIK! SÖZ YİNE MİLLETİN!

Hüseyin Yağmur

17 Eylül 1961 tarihinde eski Başbakan Menderes İmralı'da asılarak katledildi. Henüz ülke ve siyaset hayatı bu derin darbenin hicranını yaşarken, idamların ardından henüz bir ay dahi geçmeden, 15 Ekim 1961 tarihinde serbest seçimler yapıldı. Yaklaşık 1.5 yıldır büyük bir suskunluk içinde olanları izleyen halk, darbecilere hiç ummadıkları bir ders vermiş, DP'nin devamı olan partilere oyunu akıtmıştı. AP, YTP ve CMKP geçerli oyların % 62,5'unu alarak 277 milletvekili ve 114 senatör ile TBMM'de temsil edilme hakkı kazanmıştı.

 Eski Başbakan Adnan Menderes,  Dışişleri Bakanı Fatin Rüştü Zorlu ve Maliye Bakanı Hasan Polatkan'ın idamından kısa süre sonrasına denk gelen seçimlerde halk DP'nin mirasçısı kabul edilen partilere verdiği oyla darbecilere bir cevap verdi.

 Dönemin önemli aktörlerinden Prof. Dr. Ali Fuat Başgil de 15 Ekim seçimlerinin ardından Cuntacıların seçimleri iptal etmeyi düşündüklerini, bunun hukuki alt yapısını kurgulamak için Hukuk Fakültesi'nden bazı öğretim üyeleriyle görüştüklerini nakleder. (Başgil,1990:103)

Karpat, DP'nin iktidar tekelini kırdığını ve orta kesimlere yeni bir hayat alanı açtığına dikkat çeker.

 Peki neden millet her türlü baskı ve şiddete rağmen Demokrat Partiyi destekliyordu? Bu tarihi desteğin sosyolojik bir gerçek olduğu konusunda akademik çevreler tam bir ittifak halindedirler.

 Prof. Dr. Kemal Karpat (…) Bu gelişme bir bakıma Latin Amerika'da benzer bir şekilde gerçekleşen ‘orta kesimlerin' yükselişini andırıyordu. (Karpat, 2007:75) dedikten sonra şu tesbiti yapar: (…) 1950' den sonra Menderes'in izlediği politikalar Silahlı Kuvvetler başta olmak üzere devletçi güçlerin iktidar üzerindeki tekelini kırmaktaydı.(Karpat, 2007:148)

 Prof. Dr. Cemil Koçak da Demokrat Parti ile birlikte halkın sandığın gücünü keşfettiğinden şöyle bahseder: İlk defa yatırımlar yapılınca halk sonuç görüyor. İnsanlar tek parti döneminde görmedikleri şekilde devlet katlarında kendi seslerini duyuyorlar. Halk,Demokrasinin gücünü görüyor ve sandık orada oldukça insan yerine konulacağını fark ediyor. (Koçak,2011)

 DP'nin oturduğu sosyolojik zemin ülke insanının kendini ifade etmek için aradığı zeminden başkası değildi. Uzun yıllar boyunca yok sayılan Anadolu'nun çilekeş halk kitleleri DP aynasında kendilerini görmüş bu yüzden partiyle aralarında bir duygusallık oluşturmuşlardı. DP, ‘Türk toplumunda yönetenle, yönetilen arasındaki tarihsel ikiliği yok etmek' şeklinde bir misyon üstlenmiş, iktidarı paylaşmak istemeyen seçkinlere karşı halkın sözcüsü olmuştu.

 İşte bu yüzden yıllardan beri değişmeyen sosyal ve ekonomik geriliğin içinde bulunan halk kitleleri DP'yi iktidara taşımıştı.

 DP hareketinin başarısındaki tarihi etkenlerden biri de halkın kendisine fayda vermeyen Batılılaşmaya karşı bir tepkisiydi. “DP, çevrenin kültürü olan İslamiyet ile barışık bir politika izleyerek köy, kasaba ve kırsal nüfusla irtibat kurmuş, İslamiyet'i ve kırsal değerleri yeniden yasallaştırmıştır.” (Cem,1975:391)

 Laiklik uygulamasını ‘dinin baskı altına alınması' şeklinde uygulayan CHP'nin aksine “DP, her türlü devlet baskısından bezmiş halk kitlelerine sosyal süreci etkileme umudunun olduğunu göstermişti.” (Ahmad,1999:175)

 Prof. Dr. Şükrü Karatepe de olayı şöyle analiz eder: Artık köylü, işçi, esnaf ve tüccar gibi sivil kesime mensup kitleler, siyaset ve yönetim dışında tutulmuş olmalarının acısını çıkarmak, ülke iktidarından pay almak istiyorlardı.” (Karatepe,1993:117)

 Prof. Dr. Hakkı Uyar'ın sosyolojik analizine göre; “DP yeniçeri, esnaf, ulema birliğinden; Doğucu, İslamcı, halk kesimine doğru iktidarın el değiştirme aracı olarak fonksiyon icra etmişti.” (Uyar,1999:203)

 Prof. Dr. Şerif Mardin de benzeri bir sosyal çözümleme yapar: “DP iktidarıyla birlikte merkez, bürokratik çekirdekten demokratik halk kitlelerine doğru kaymıştı.” (Mardin,1990:73)

 Bütün bu siyasi konjonktürü bir fotoğraf olarak yorumlayan Şevket Süreyya Aydemir; “Siyasetin halka inişinin ve geniş kitlelere yayılışının başlangıcı olarak 1950 yılını gösterir.” (Aktaran: Ağaoğlu Samet,1972:50) demektedir.

 Artık sıradan insanlar da ülkede söz sahibi konumundaydı. Gerçek anlamda çok partili hayat, ülkede 1950'den sonra başlamıştı.

 Meclis Eski Başkanı Ferruh Bozbeyli çok partili dönem ile gerçek bir demokrasi başladığına şöyle dikkat çeker:1950 ile 60 arasında Demokrat Parti döneminde hem Yahudi, hem Hıristiyan cemaatini temsilen Meclis'te beş altı tane mebus vardı. (Bozbeyli,2009:303)

 Bir DP'li siyasetçi bu yeni siyasi gelişmeyi “Halk kitlelerinin talebine uymak, bir avuç aydının gürültüsüne aldırış etmemek” (Özdemir,1995:210) şeklinde özetliyordu.

 Gerçekten de 1950 seçimlerinden sonra yapılan her seçim halkın beklediği beyaz atlı kurtarıcıya kavuştuğu olgusunu doğrulayacak şekilde sonuçlanmıştı.1950 sonrası yapılan her seçim, ülkedeki halk iktidarını derinleştiriyor, bürokratik derinliği ise azaltıyordu.

 Nitekim Türkiye'de çok partili dönem içerisinde hiç bir parti DP'nin 1954 yılında ulaştığı başarıya ulaşamamıştı. “1954 seçimlerinde halkın % 56'sı DP'ye oy vererek parlamentoya giden her 100 milletvekilinden 93'ünün DP'li olmasını sağlamıştı.” (Birand,1999:93)

 Müteakiben yapılan yerel seçimler de DP'nin, bir başka ifadeyle halkın zaferiyle sonuçlanmış, 600 belediyeden 560 tanesini DP kazanmıştı.

 Bu sosyolojik değişim devlet bürokrasisine de yansımıştı. Nitekim 1950'li yıllar boyunca, daha düne kadar ‘her şeyin sahibi' olan CHP siyasi etkinliğini yitirdiği gibi, ‘kamu'da da itibar erozyonuna uğramıştı.

 Demokrat Parti'nin misyonunu tamamlayıp tamamlamadığı konusunda ise araştırmacılar farklı görüş açısına sahiptirler. Kimi araştırmacılar “DP'nin halktan aldığı güçle orantılı bürokrasi üzerinde denetim sağlayamadığını” (Karatepe,1993:118)  düşünürken kimi de; “Başlangıçta bir muvazaa partisi olarak kurulan DP'nin zaman içerisinde güdümlü olmaktan çıktığını ve bunun bedelini ağır bir şekilde ödediği” (Başkaya,1991:169) görüşünü paylaşmaktadırlar.

HÜSEYİN YAĞMUR - TERCÜMEİHÂL

Yakın tarih ve siyaset araştırmacısı, yazar

HÜSEYİN YAĞMUR DİĞER YAZILARI

Yorum Yaz

  279918

-