25 EKİM 2020 PAZAR

Günün Tarihi

26 HAZİRAN'DA ASLINDA NE OLDU?

Günün Tarihi

26 Haziran 1925: Atatürk'e Suikast İddiasının İlk Duruşmasının Yapılması

Atatürk'e suikast iddiasının ardından toplu bir tasfiye yapılır.Suikast iddiasıyla ilk duruşma, 26 Haziran Cumartesi günü saat 14:00 İzmir Elhamra Sineması salonunda başlamıştır. 11 Temmuz'da Savcı Necip Ali Bey iddianamesini okumuştur. 13 Temmuz'u 14 Temmuz'a bağlayan gece, TBMM üyesi altı mebusla beraber, toplam olarak 12 kişinin idam cezaları yerine getirilmiştir.Yargılama, açıkça Halk Fırkası'yla, İttihatçıların hesaplaşması olmuştur. Yargılamada, özellikle eski Maarif Nâzırı Şükrü ve eski İaşe Nâzırı Kara Kemal Beyler üzerinde durulmuştur.

Yargılama suikast girişimini aşarak genişletilmiş, İttihatçıların, 1908-1918 dönemindeki politikalarının hesabı sorulmuştur. Reis Ali Bey, İttihatçıların on yıllık eylemlerini, zaman zaman kızarak, hakaret ederek, alay ederek didik didik etmiştir.

Sanıkların avukat tutmasına müsaade edilmeyen yargılamalarda İttihat ve Terakki Partisi'nin bütün icraatları muahaze edilir.Tunaya yaşananları şöyle anlatır:İkinci Meşrutiyet döneminde gazetecilerin öldürülmesinden Şükrü Bey sorumlu tutulmuştur. Birinci Dünya Savaşı'na giriş sorunu üzerinde durulmuş ve “İttihat ve Terakki, bu mağlubiyetle iftihar edebilir mi?” diye sorulmuştur. Sanıklarına Avukat tutmalarına izin verilmemiştir. (Tunaya,1989:594-595)

Hakan Özoğlu, bu tasfiyede İzmir Suikasti'nin önemine dikkat çeker.İzmir Suikastı ile ilgili olarak mahkemeye katılan ABD'li gözlemcilerin tutanaklarına yer veriliyor. ABD'li gözlemciler, suikast girişiminin ardından kurulan mahkemeyi Rusya'daki ‘Çeka Mahkemeleri'ne benzetilip yeni rejimin İTC gibi muhalif olma ihtimali bulunan grupları dahi ekarte etmeye çalıştığını not ediyor.

Özoğlu,ABD arşivlerindeki bu ayrıntılı tutanakları Türkiye'de yayımlanan tutanaklarla karşılaştırmış. Mahkemede geçen birçok diyaloğun Türkiye'deki metinlerde silindiğini fark eder.

Türkiye'deki metinlerde yer almayan bir diyalog şöyle yer alır:

“- Mahkeme hâkimi: Mesleğiniz nedir?

- Suçlanan Saruhan (Manisa) Milletvekili Abidin Bey: Eski milletvekiliyim, sizin gibi katil değilim!” (Özoğlu,2012) 

 

GÜNÜN TARİHİ - TERCÜMEİHÂL

GÜNÜN TARİHİ DİĞER YAZILARI

Yorum Yaz

  404025

-