Hüseyin Yağmur

SULTAN VAHDETTİN’İN ÜÇ BÜYÜK TARİHİ  HATASI (1)

Hüseyin Yağmur

Benim tarih okumalarım ve gözlemlerime göre; tarihi olayları ve kişileri yazanlar, objektif davranma konusunda özenli değiller. Daha ziyade birer taraftar olarak kendi sevdiği kişi ve kavramları koruyup gözetip kolluyorlar, övüyorlar. İdeolojik olarak sevmediği kişi kavram ve kurumları ise yeriyorlar.

Son padişah Sultan Vahdettin de bu objektif olmayan değerlendirmelerden payını alan şahıslardan biri. Türkiye'deki Kemalistler O'nu;  “ülkemizin işgal edilmesine seyirci kalan ve sonrada kaçan” bir padişah olarak linç etmeyi tercih ederken, Türkiye'deki muhafazakarlar O'nu “Ülkeyi kurtarması için Atatürk'ü Anadolu'ya gönderen bir padişah olduğunu ve kaçarken de devlet hazinesini yanında götürmeyen namuslu bir şahıs olduğunu” söylüyorlar.

Esasen benim gözlemime göre Sultan Vahdettin; henüz  hatalarıyla ve sevaplarıyla bir incelemeye tabi tutulmuş değil. Belki bir girizgah olarak bu yazıyı bu anlamda kaleme almayı, Sultan Vahdettin'in tarihi bir kişilik olarak 3 tarihi hatayı nasıl yaptığını, dönemin yakın şahitlerinin kaleminden okuyucularla paylaşmak istedim.

(Sultan Vahdettin'in görev kabul etmeyen bir paşayı ikna etme sırasında kullandığı söylem hem Devleti Aliye'nin geldiği noktayı hem de Sultan'ın içinde bulunduğu psikolojiyi gösteren manidar bir olaydır: Avni Paşa'nın kızı Fitnat Hanım San Remo'ya gidişlerini şöyle anlattı: Padişahın Arabistan gezisinde babamızı Sultan Vahdettin San Remo'ya çağırdı. Babam üçüncü mevki bilet ile İtalya'ya gitti ve orada bir otelde 15 gün kaldı. Sultan Vahdettin demiş ki: Avni Paşa! Sen de Gürcü'sün ben de Gürcü'yüm. Onun için seni seviyorum. İtimat ediyorum (Öndeş,2012:113). (….) “Paşa paşa diyor Vahdettin. Biz aslen Gürcü'yüz. Sizi Batum'da Gürcülerden çok dinledim. Size karşı bir sevgim sempatim olduğu için ısrarla yanımda olmanızı istedim. (Öndeş,2012:118).)

1) SULTAN VAHDETTİN'İN ANADOLU'YA GİTMEMESİ

Sultan Vahdettin'in en büyük hatalarından biri Osmanlı Devleti'nin içinde bulunduğu işgalden İstanbul'dan müzakereler yürüterek kurtulacağına inanması ve kurtuluş savaşının başına geçmek  üzere Anadolu'ya gitmemesidir.

Yakın tarih kitaplarında pek yer almasa da Sultan Vahdettin, bir kurtuluş Savaşı başlatmak üzere Anadolu'ya gitmesi için teşvik edilmiştir.

Esasen o günlerde Anadolu'ya giderek bir Kurtuluş hareketinin başına geçmek çok orijinal bir fikir değildi. Çünkü daha Mustafa Kemal Paşa Samsun'a çıkmadan önce on civarında vilayetimizde halkımız Ermeni'ye, Yunan'a, İngiliz'e Fransız'a karşı bir kurtuluş savaşı başlatmıştı. İstanbul'da Anadolu'ya giderek bu kuvayı milliye hareketlerinin başına geçecek bir kişi arayışı hakimdi. İstanbul'daki saltanat mensupları ve devlet yetkilileri İstanbul'daki makam ve konumlarını kaybetmeden Anadolu'da bir Kurtuluş Savaşı örgütlemek istiyorlardı.

Bunun için Sultan Vahdettin ve çevresindekiler önce bir dönem Erzincan Bölge Komutanlığı yapmış Müşir Zeki Paşa'yı düşündüler Zeki Paşa'ya bu teklif yapıldı Zeki Paşa önce kabul etti, hazırlıklar yapılırken vazgeçti. Daha sonra padişahın yaveri ve Avni Paşa'ya bu teklif yapıldı. Nedense bundan da vazgeçildi. En sonunda sonra bu kez bu işlere çok arzusu bulunduğu iyice aşikar olmuş Mustafa Kemal Paşa seçildi.

Yoksa Padişah da Anadolu'ya gitme fikrine yabancı değildi. Ama o Anadolu'ya giderse İstanbul'daki makam ve konumunu kaybedeceği endişesini taşıyordu. Padişahın yaveri Avni Paşa bu duyguya şöyle şahitlik yapıyor: Sultan Vahdeddin zamanında bana şöyle söylemişti: Şimdi burada zelilane ve sefilane kalmaktan ise Anadolu'da at sırtında olmalı idik. Zaten ecdadımızın taşıdıkları sarıkları, kendi kefenleri idi. Haklı idiniz, haklı; fakat ne yapalım? Bu fikri, Anadolu'ya gidip memleketimin mücadelesinin başına geçmem lüzumunu dünürüm bulunan Sadrazam Tevfik Paşa'ya açtığım zaman büyük bir muhalefete uğramıştım. "Böyle bir maceraya giremezsiniz.” dedi. Hatta her kalıba göre şekil alan eski sadrazamlardan Ahmed İzzet Paşa ile Ali Rıza Paşa biçârelerini üzerime sevk etti. Bana dediler ki; "Mustafa Kemal Paşa ile görüştük ve anlaştık. Zaferden sonra Zât-ı Hümayunlarına herhalde biat edecektir. Onun istemediği yalnız Damad Ferid Paşa'dır. Galip gelirse zafer Padişah hazretlerine, eğer mağlup olursa yenilgi kendi hesabınadır. Vaktiyle Enver, Talat mağlup oldular. Onların hatalarını düzeltmek için Zât-ı Hümayunları şimdi din düşmanları İtilaf Devletleri ile mücadele ediyorsunuz. Allah göstermesin, Anadolu'da Zât-ı Hümayunları mağlup olursalar vaziyeti kim kurtarır (Öndeş,2012: 347).

Bu anlatımdan Sultan Vahdeddin'in  “İstanbul'da zelilane ve sefilane kalmaktan ise Anadolu'da at sırtında olmayı” arzuladığını ancak onun Anadolu'ya gitmesi ile birlikte İstanbul'daki makam ve konumlarını kaybedecek devlet adamlarının padişahı vazgeçirdikleri açıkça  anlaşılmaktadır.

Esasen padişahın kendisi de bu duyguların tesiri altındadır. Padişahın yaveri ve Avni Paşa bu ruh haline şöyle şahitlik yapıyor:

Bu maruzâtımı dikkat ile dinleyen Padişah hazretleri bir müddet sessiz kaldıktan ve derin derin düşündükten sonra, "Paşa, İstanbul'u kime bırakacağız? Ben de hayat aşkı, vehim ve hayal yoktur. Burada bunca kutsal emanet var. Ben yalnız bir millet ferdi gibi düşünemem. Hanedanımızm reisi ve velisiyim. Onları düşünmeye mecburum. Halifeyim, müekkilim Hazret-i Peygamberin mukaddes emanetini muhafazaya memurum. Padişahım, vatanımı vazifemi düşünmeye mecburum. Milletimin bir ferdiyim. Zulme karşı isyan etmeye ve karşı çıkmaya mecburum. Hülasa doğru yolu göstermeye memurum. Eğer sizin gibi ben de yalnız milletin bir ferdi olarak kalsaydım, Yunan'a karşı Mustafa Kemal'den evvel dağa çıkardım.” Buyurdular (Öndeş,2012: 272).

Tarihin kırılma anlarında tarihi şahsiyetler verdikleri kararlarla tarihe geçerler veya tarihten silinirler. Sultan Vahdettin, bir tarihi yanlışa imza atarak Anadolu'ya gitme kararını verememiş ve tarihte kendine bu anlamda bir yer edinememiştir.

Kaldığımız yerden konuyu incelemeye devam edeceğiz inşallah..

 

HÜSEYİN YAĞMUR - TERCÜMEİHÂL

Yakın tarih ve siyaset araştırmacısı, yazar

HÜSEYİN YAĞMUR DİĞER YAZILARI

Yorum Yaz

  565295

-